HADDA AYAAN HADLAYAA!. Q1: HORUDHAC.

 HADDA AYAAN HADLAYAA!. 

HORUDHAC

Goobaha waxbarashada waa meelaha lagu ababiyo carruurta, lagu tababbaro, ayna ka qaataan inta ugu badan dhaqamdooda marki laga reebo guryahooda. Hannaanka waxbarasho ee Soomaliya ee guud ahaan hooseeyay sanadihii burburka iyo wixii ka danbeeyay, aana helin kaalmadii iyo kabistii uu mudnaa, ayay arday badan wax ku barteen dad badanne ka aflaxeen. Hadda oo wax badan ay soo kabanayaan, markalana ay wasaaraddii waxbarashada shaqaynayso haddana waxaa muuqdo tabar darri hannaanka waxbarashada dalka ah si gaar ahna Iskuulada, maadaama aysan jirin tayayntii loo baahnaa ama tababarradii la doonayay in ay helaan Macallimiinta iyo Maamuladda Iskuulada, taasi waxa ay keentay jahawareer badan, iyo tabardarri wax-soo saar oo ka muuqan karto maanta ardaydeenna. 

Xaaladaha, daruufaha iyo danahaba ha kala duwanaadaane, hadanne tiro aanan yarayn oo dugsiya ah ayaa dalka ka furan, arday badan oo Mustaqbalkii dalkeenna ahne waxa ay shan maalmood oo isbuuc walba kamid ah u kallaahaan dugsiyada. Waxaan Macallin iyo Maamule ba ka noqday mid kamid ah dugsiyadaas Bulshada leedahay, waxaana ka shaqeeynayay 7 sanadood.  

Qormooyinkan oo taxane noqon doona haduu Alle idmo- waxaan kaga hadli doonaa wax kamid ah khibraddayda kooban ee Macallin iyo Maamulenimo, waa talooyin, soojeedinno, fikrad wadaag iyo aragtidayda shakhsiga ah. 

Laga billaabo maqaalkan horudhaca ah iga soo qaad saaxiibkaa, xataa haddii aanan is garanayn, sidaa darteed, waxaa suuragal ah inaan ku adeegsado maqaaladdan gudahooda erayga “Saaxiibkeeyoow” si afgarasho ahaan ah!. 

Talooyin kaligood kuguma soo gudbin doona Maqaaladdan, sidoo kale ma ahan xusuus reebkayga si aan kuugu soo weriyo dhacdooyinkii aan la soo joogay ee samo iyo xumaan ba lahaa muddadaas, farxad iyo naxdinne lahaa. Laakiin waxaa laga yaabaa marar badan in aan kuu tebiyo sheeko I qabsatay ama dhacdo igu dhacday, si aan kugu reebo casharka aan ka bartay iyo khibradda aan ka helay, waxaan se isku dayi doonaa in aan yareeyo maadaama uusan nuxur badan ku jirin in aan kugu daaliyo. Waxaana inbadan u daadagi doonaa nuxurka –Insha’Allaah-. 

Waxaan u hibeeynayaa maqaaladdan taxanaha noqon doona 

Carruurta yaryar ee la dhacdhacayo culayska baagga ee dhabarka u saaran..

Kuwa qalbiyadooda nadaafadda iyo uur xaarnaanta ka buuxdo, ee aanan munaafaqnimada aqoon..

Kuwa faraha yaryar ku cayaarsiinayo qalimaanta ay ku jiraan mustaqbalkooda, jilicsanaanta gacmoodana ku dhiigo waraaqaha buugta cusub..

Kuwa u adkaysanayo kallahaadda iyo baqoolada, kuna sabrayo ka shaqaynta xisaabaatka iyo raadinta xalkooda..

Kuwa ku dhafrayo habeenkii buuggaagta, iftiinka taleefannadana ka door biday warqadaha cadcad..

Kuwa macallimiinta u imaanayo xilliyada bareegga si ay wax uga faa’idaan.. 

Ardayda fasallada (Nursery) iyo koowaad ilaa 8-aad ee iskuul aan kusoo qaatay 2577 Maalmood oo kamid ah cumrigayga..

Dartiin ayaan u diyaariyay Maqaaladdan, mustaqbalkiinna dartii iyo jacayl aan idiin hayo..

LIIBAANO!..

Akhristaha Sharafta lahoow, waa inoo maqaalkeenna xiga iyo casharka koowaad..

Todobaad wanaagsan. 

Cabdicasiis Mubaarak,

SAMAYNTA SAAMAYNTA!.. SIDEE ? IYO SABAB?

 Maxaan uga baahannahay dhalinta saamayn iyo reebista raad?. Mawduucan waa mawduuc aad u muhiim ah, sababtoo ah waxuu la xiriiraa nolosha, waana wax ku saabsan jiritaanka Aadanaha. Saamayn ku yeelashada dunida waa wax ka badlisteeda, waa ka tagista raad wanaagsan Aadanaha, waa wax kusoo kordhinta dunidan, haddii aadan kusoo kordhin adiga ayaa dheeraad ku ah!. 

Maanta waxaan u baahannay dhallinyaro samayn karo saamayn ay ku dhex yeeshaan bulshadooda, Saamayn togan oo ay dadkooda wax kaga badli karaan, waxaan u baahannahay cid noqoto nambar adag oonan la badali karin, ku hubaysan diin, dhaqan, akhlaaq iyo waddaninimo.

Waxaan uga baahannahay samaynta saamaynta in aad noqotid hoggaamiye wanaagsan, dadka kale ku hoggaamiyo wanaagga iyo horumarka, raad wanaagsan kaga tago dadka, uguna noqdo imaam iyo mid lagaga daydo samaha, asagoo ku dayanayo nebi Ibraahiim (CS) oo uu illaahay ku tilaamay suuratu Naxli, aayadda 120aad: “(Nebi) Ibraahiim waxuu ahaa ummad ‹khayr fare› Eebbe adeeca xaqana u iisho, mana kamid ahayn mushrikiinta”.

Illaahay waxuu inoo sheegay in Mu’miniintu ku ducaystaan inuu kamid dhigo –Illaahay- kuwa dadka wanaagga ay kaga daydaan. Suuratu furqaan, aayadda 74aad, waxuu Illaahay ku leeyahay “Waana kuwa dhaho –Mu’miinta- Eeboow nagasii haweenkeenna iyo carruurteenna wax isha ku qabowsato, noogana yeel kuwa dhawrsada Imaam”. Waa sidaas dadka wanaagsan waxa ay Illaahay ka baryayaan inuu ka yeelo hoggaamiyaal samaha iyo wanaagga lagaga daydo.

Haddabo si qofku saamayn wanaagsan oo xagga faafinta khayrka iyo samaha, iyo hanuunita dadka ah si uu yeesho waxaa lagama maarmaan ah in uu yeesho qofku Aqoon ku filan, aqoon uu dadka wanaagga ugu tusin karo xumahana kaga reebi karo. Abwaan Maxamed Xaashi Dhamac (Gaariye) isagoo ka hadlaya doorka ay aqoontu ku yeelan karto kala sarraynta iyo horumarka bulshada, waxa uu gabaygiisii “Hayaan”, ku lahaa erayadan:  

“Waxaa cirka lagu hujuumay

Waxaa dhulka lagu hubsaday

Waxaa badahaa hugmaaya

Bidhaansha guntooda hoose

Waxaa uumiyaha hanuunshay

Waxaa cudurkii halgaaday

Waxaa jahligii haleelay

Waxaa gaajadii hirdiyey

Horseed cilmiyeed miyaa?

Dadkaa heegada is geeyey

Dadkaa haqab-beelka gaadhay

Hub-qaad haga dayo miyaa?

Ninkaa buurta roobku helay

Gunteeda ka heesayow

Figteedaa nolol habboon”

Haddabo sida ugu habboon ee aan saamayn togan ku samayn karno waa in aan aqoon ahaan u diyaarsannahay. Inkastoo ay dhici karto in qofku saamayn wanaagsan yeesho isagoonan aqoon lahayn, sida qof dhaqaale haysto kaas oo uu u isticmaalayo ku faafinta khayrka iyo hanuuninta dadwaynaha sida ku bixinta qarash barnaamijyada wacyigelinta bulshada, taageeridda waxbarashada, dhiirrigelinta Maktabadaha IWM, haddane saamaynta hanuuninta iyo wacyigelinta dadwaynaha waxaa udub dhexaad u ah aqoon iyo baaritaan dhab ah. Balse marki kuwa dadka wax u sheegayo, wacdinayo, wadaniyadda barayo, aqoonta sheegayo ay noqdaa kuwa aanan dhisnayn aqoon ahaan, waxaa adkaanayso in dadkaasi hagaagaan, waxaana soo baxayso sidii uu suubanaha (NNKH) sheegay marki uu ka warramay kuwa aanan aqoon lahayn oo fatwoonayo misane dadka wax u sheegayo inuu yiri “Way baadiyoobeen wayna baadiyeeyeen –kuwi ay wax u sheegeen- ”.

Haddabo maxaan ka doonaynnaa saamayn yeelashada iyo in raad wanaagsan la reebo? Waxaa inoogu yeerayo in aan sidaas samaynno dhowrkan qodob:-

1. Annaga oo fulinaynno amarka Eebbe (SW) oo ka doonayo Mu’miniinta dad aanan dadka kale ku tiirsanayn dhan walba, ayna noqdaan kuwa la falgala nolosha, wax-qabsada, nolosha wax ku biiiriyo, wax ka bedalo oo saamayn ku yeesho. Waxuuna faray Mu’miniinta isbeddal, dedaal iyo shaqo. Waxuu leeyahay Illaahay (SW) suurtaul Tawba, aayadda 105aad: “Waxaad ku dhahdaa Camal fala, wuu arki Eebbe camalkiinna iyo rasuulkiisa iyo mu’miniinta, waxaana la idiin celin xagga (Eebbe) og waxa maqan iyo waxa joogo idiinkana warrami (Abaalmarin) waxaad falaysaaan”.

2. Qofka saamaynta leh haddii uu daacad ka yahay waxa uu qabanayo waxuu ka ajar badanyahay qofka tiisa uun ku ekaaday, waxuuna helayaa ajarkiisa iyo ajar qof walbo oo kaga dayday wanaagga ama uu faray iyagoonan ajarkooda wax laga nusqaamin siduu suubanaha (NNKH) sheegay. 

3. Hagaajinta dunida; oo aan uga jeedo in dadka lagu dhex faafiyo waxa wanaagsan, khayrkana la badiyo oo dadka u ahalka ah u kacaan, waa ujeeddo kamid ah ujeedooyinka Illaahay dunidan dadka ugu dhex sameeyay, in ay saamayn ku dhex yeeshaan, cammiraan oo horumarka iyo wanaagga kaga shaqeeyaan waana sida uu Illaahay ku suurtu Huud aayadda 61aad, in dhulka uu dadka ku dhex cammiray. In la fasaadiyo, la burburiyo la halleeyo dunida iyo deegaankana waa wax reebban oo kasoo horjeeddo hagaajinta. Burburintaas oo kulminayso burburinta muuqato, ta akhlaaqeed, ta diimeed iyo tan dhaqameedba. 

Maanta oo dadka saamaynta bulshada kudhex leh ay noqdeen kuwa dhaqan xumo ka shaqeeyo, horumar iyo hanuunne hayn, waxaa la gudboon dadka wanaagsan in ay saamayn wanaagsan ku dhex yeeshaan dhallinyarada, ayna kaga badbaadiyaan dabinnada la isaga daba dhigay iyo godadka la isaga daba qoday ee wada gudcurka ah, ayna gadaal ka fadhiyaan wadaad xumaha wanaagga farin dadka, fannaan xumaha fankiisa maran yahay, siyaasi xumaha siyaasaddiisu qurunka tahay iyo mid walbo waxuu rabo ha ku tilmaamnaado e, aanan bulshada u hayn horumar iyo hanuunin, dhallinyaradana dhagahooda xaday!.. 

W/Q: Cabdicasiis Mubarak.

Buugjecel@gmail.com

NOLOSHA WANAAGSAN?! (2/2)

 AAWAY NOLOSHA WANAAGSAN?! (2/2)

Waxaan maqaalkii hore wax kaga xusnay macnaynta nolosha wanaagsan iyo sida aysan u ahayn dhaldhalaaka muuqdo. Maqaalkan ugu danbeeyo cinwaankan waxaan kusoo koobi doonaa sababaha lagu gaari karo NOLOSHA WANAAGSAN ee Aadanuhu wada raadinyo, waxaana kasoo qaadanayaa labadan qodob;-

IIMAANKA.

Rumaynta Illaahay (SW) iyo ku qanacsanaanta waxa uu qoro, iyo isku dhiibista amarkiisa, waa waxa u yeelo joogitaanka dunida macno, noloshana u sameeyo dhadhan, Insaankuna qiimo u yeelo, waana waxa uu ku garanayo qofka yoolka jiritaanka iyo sirta abuuristiisa. Qofkii garto xaqiiqada kawnka iyo nolosha, iyo xaqiiqada waddada uu illaahay ugu talagalay Aadanuhu in ay qaadaan, iyo xaqiiqada geerida, iyo xaqiiqada waxa farxad gelinayo iyo waxaanan farxad gelinayn, Qofkaasi waxuu qaaday waddada Nolosha wanaagsan.

Iimaanku waa asaaska nolosha wanaagsan, iyo xasilloonida nafta, taasina waxay ka soo burqanaysaa dabaysha udgoon ee rumaynta Illaahay iyo ku qancidda qadarta Eebbe, iyo kalsoonida tala saarashada wadato. Sidaa darteed Illaahay waxa uu leeyahay “Ciddii Alle rumayso Alle wuu hanuuniyaa qalbigeeda”. Macnaha waxuu ka buuxiyaa Raalli ahaansho, xasillinoo rajo iyo yadadiilo wanaagsan, markaasuu ka helaa macaan qalbiga ah, waxyna ka muuqataa raadkiisa wanaagsan iyo dhaqankiisa suuban. Waxuu sidoo kale suubanah inoogu sheegay Xadiis “La yaab ayuu leeyahay arrinka Mu’minka, arrintiisa oo dhani waa khayr, cid aanan ahayn mu’minkuna sidaas uma ahan. Haddii wax uu ku farxo helo wuu u mahadnaqaa Illaahay waana u khayr, haddii uu wax uu nacayo asiibana waa uu ku sabraa, waana u khayr”.

Kan dhabta u qaday waa kan macaanka Iimaanka ka qaday, nimcaddaas wayne ay seegtay. Dhab ahaantii midkaasi waxuu waayay quruxdii nolosha iyo farxaddeedii, Noloshiisa oo dhanne waxay noqotaa ciriiri, cabsi, walaac iyo walwal aan dhammaad lahayn. Sababtoo ah insaanka ma ahan jir oo kali ah ee waa Ruux iyo jir wada socdo, haddii uu insaanku waayo Iimaankii waxuu waayay insaannimadiisi, mana uusan garan macnaha abuuritaankiisa iyo ujeeddada joogistiisa, xataa haddii uu daaro iyo qasriyaal ku dhex jiro, hanti aanan dhammaanayn uu haysto, waxaa ka maqnaanayo farxaddii iyo qanacsanaantii gudaha ahayd, taas oo ka imaaddo xasilloonida Iimaanka iyo raalli ahaanshaha qalbiga. 

CAMALKA WANAAGSAN.

Camalka suubban oo ah wax walbo oo Illaahay raalligelinayo, ayaa kamid ah waxyaabaha lagu helo nolosha wanaagsan, qofkuna ku gaari karo xasillooni iyo farxad gudaha ah. 

Dhinacyada ugu muhiimsan ee camalka suubban marki laga soo tago cibaadooyinka waajibka ah, waxaa kamid ah ka farxinta dadka kale iyo kabista qalbiyada. 

Mid kamid ah Hantiilayaasha lacagta badan ayaa yiri “Waxaan ka raadiyay farxadda meel walbo, waxaana u maray waddo walbo, waxaan u maleeyay in ay tahay iibsashada maguurto badan, markaas ayaan deegaankaygi guryaha ugu qurxoonaa ka iibsaday, balse ma helin wax farxad ah, waxaan ka raadiyay dalxiis iyo dunida oo lagu meeraysto balse sidoo kale waxba ka faa’idin. Illaa maalin uu saaxiibkeey ii soo bandhigay in aan kala qayb qaato mashruuc carruur baahiyo gaar ah qabo loogu iibinayay kuraasta dadka naafada ah, iyo agab kale, waana aqbalay oo waxaan ku bixiyay lacag badan.

Maalmo kadib ayuu ii yeeray saaxiibkii si aan ula geeyo kuraasta xarruntii carruurta ku jireen. Waxaan soo arkay farxadda caruurta iyo dhoolla-caddayntooda oo aan aad ugu farxay. Waxaa aad iiga yaabiyay markii canug kamid ah carruurtii uu gacanta I qabsaday oo uu aad ii eegay, ayuu yiri “Waxaan doonayaa in aan wajigaaga si fiican u aqoonsado, si aan maalinta qiyaamo ugu dhaho Illaahay, ‘Rabbiyoow ninkan adduunyada ayuu abaal wayn noo galay’. Waxuu yiri hantiilihii Dhacdadaas kadib aad ayay noloshayda isku beddashay, waxaana ogaaday in farxadda dhabta ah iyo nolosha wanaagsan ay naga jirto wanaajinta dadka kale iyo farxad gelintooda.

Waxaa muhiim ah inaan xuso in Nolosha wanaagsani aysan ka dhignayn ka marnaanshiyaha Imtixaan iyo dhibaatooyin, oo taasi waxay u baahantahay Sabar iyo adkaanshiyo, sida uu Suubanaha sheegayne waxaa loo kala imtixaan badan yahay sida loo kala Iimaan badanyahay, sidaa darteed ayuu Suubanaha (NNKH) iyo nebiyada kale ba ay mareen imtixaanno adag oo ay u dulqaateen.

Ugu danbayan: Nolosha wanaagsan raadinteedu waa in aad farxaddaas aan kasoo sheekaynnay dunida aad ku heshid, aakhirna aad ku bedbaaddid, ee waxaad ku dedaashaa in aad samaysid camal ku farxad geliyo dunidana, dadkuna kaaga daydaan, maalinta aad saarantahay sarriirta geeridana marki lagu soo hormariyo aad ku farxdid. 

Xikmad ku qornayd luuqadda ‘Siniskiriitayad’ ayaa oranaysay “Bani aadanoow waxaa lagu dhalay adiga oo ooyayo, dadka kugu hareeraysanne ay faraxsanyihiin, ee waxaad noolaataa nolol maalinka aad ka dhimanaysid aad qosashid marka ay dadka kugu hareeraysan ooyayaan!”.]

                            DHAMMAAD!.

W/Q: Cabdicasiis Mubaarak

Aaway nolosha wanaagsan?! (1/2)

 Aadanaha waxa ay ka wada siman yihiin raadinta nolol wanaagsan oo farxad leh. Laakiin haddane waxaa lagu kala duwan yahay macnaynta waxa ay tahay nolosha wanaagsan. Haddii aan u laabano Qur’aanka kariimka ah, Waxa uu Alle (SW) ku leeyahay suuradda 16aad, aayadda 97; “Ciddii camal fasha wanaag, oo rag ama dumar, isaga oo mu’min ah waxa aan nooleeynaynaa nolol wanaagsan”.

Aayaddan waxa ay inoo cadeeynaysaa in ciddii camal wanaagsan iyo Iimaan isku heshaa in uu Illaahay siinayo nolol wanaagsan. Qasab ma ahan in ay la helaan xoolo tiro badan iyo hodantinimo.  Waa ay noqon karaan wax uu qofka ku farxo marka uu helo, laakiin ma ahan waxa keli ah ee ay noloshu ku wanaagsanaaneeyso,  waxaana laga yaabaa  in marar badan xooluhu noqdaan ba waxa uu qofka ku waaya farxaddiisa iyo xasilloonida nolosha wanaagsan!.

Sidaa darteed ayuu Suubanahu (NNKH) waxa uu noo sheegay in Adduunyada uu illaahay siiyo cid uu jecel yahay iyo cid kaleba. Xadiiska uu werinayo Cabdullaahi binu Mascuud in suubnaha (NNKH) uu yiri: “Illaahay waxa uu idiin qaybiyay Akhlaaqdiinna sida uu idinkugu qaybiyay Arsaaqdiinna iyo waxa aad quudanaysaan, Illaahayne Adduunyada waxa uu siiyaa cid uu jecelyahay iyo cid uusan jeclaynba, balse Iimaan waxa uu siiyaa cidda uu jecelyahay oo kali ah”. 

    Nolosha waxaa ka buuxo waxyaaba aanan maal iyo xoolo ahayn kuwaas oo nolosha ay ku degto kuna hesho degganaan iyo xasillooni, la xariirka Illaahay, qanaacada qanacsanaanta, caafimaadaka, barakada, camalka suuban, degganaanshaha iyo xasilloonida guryaha, dhoollacadeeynta, ka farxinta iyo kabista qalbiyada, intaba waa waxyaabo uu qofka ku helo nolol wanaagsan, maalkuna ma ahan illaa in  yar oo kugu filan oo lagu qanco!.

    Nolosha kama marnaaneeyso marna musiibooyin, xanuuno, dhibaatooyin iyo murugo, laakiin iyada oo waxaas oo dhan ay jiraan ayuu qofka ilaashan karaa wanaagsanaanta noloshiisa, waana in uu ku qanco qadarta.

    Bal ila suureeyso xaalka nebi Muxammad (NNKH) oo waayay laba qof u ahaa sidii labada baal ee ay shimbirta ku duusho, xaaskiisi wanaagsanayd ee Khadiijo iyo adeerkii abii-Taalib. ama ila sawiro isaga oo ka baxayo magaaladii uu jeclaa , noloshiisana uu ku qaatay waqtigii ugu badnaa ee Makkah. 

isaga oo sii milicsanayo meelihii uu ku soo barbaaray!.  wax yar igala fikir sida uu ahaa xaalkiisa isaga oo uu ka baxay adeerkii Xamsa, ama xaalkiisa isaga oo dhabta ku hayo wiilkiisa oo naf baxayo!.

bal wax yar ila eeg xaalka saxaabadiisa oo waayay shakhsiyad aad ugu weeyneeyd dhexdooda!. Shaki kuma jiro in muuqaaladaas oo dhan yihiin kuwo murugo iyo xanuun badan. laakiin dadkii la noolaa dhacdooyinkaas xanuuunka badan, waxa ay ku  noolaayeen  nolol qurux badan oo wanaagsan. Murugooyinka iyo musiibooyinkaas uma aysan yeelan awood in ay noloshooda ka dhigaan mid cariiri iyo cakirnaan badan, balse way la noolaadeen, ku qanceen waxa qoran, kana gudbeen si ay ugu raaxeeystaan Noloshooda.

    Nolosha waxa ay qiimo ku leedahay indhaha aad ku eegeeysid, waxba ma ahan quruxda dunida haddii aad adigu ku fiirinayso eegmo foolxun. Noloshu waa ay qurxan tahay, ee adigu haa xiran okiyaalo madoow oo kaa qariyo quruxdaas!.

    Waxa uu Cabdillahi bin Cumar ka wiranayaa suubanaha (NNKH) in uu yir “Waa uu liibaanay qofkii islaamay, laguna arsaaqay wax ku filan, Alle na uu ku qanciyay waxa uu siiyay”.

    Sidoo kale waxa uu xadiis kale ku leeyahay suubanah; “Qofkii waabariisto isaga oo nabad qabo naftiisa iyo ehelkiisaba, uu u caafimaad qabo jirkiisa, haystana quudkiisa maalintaas, waa sidii isaga oo la siiyay dunida oo dhan”.   Uma baahnin wax badan si aan ugu  noolaano nolol wanaagsan, ee waxa aan u baahanahay ku qancista inta aan haysanno!.

La soco Qormooyinka danbe..

W/Q: Cabdicasiis Cabdullaahi Xusseen

Hoggaanka aan u baahannahay ?

 HOGGAANKA AAN U BAAHANNAHAY (1).

Hoggaaminta ama hoggaamiyanimada waa saamayn ku yeelashada dadka iyo u jihayntooda dhanka xaqiijinta yool iyo gaarista hadaf cayiman. Waa cilmi la darso lana dhaqangelin karo, dhaqangelintaas oo keeni karto samata bixinta ummad dhan iyo horumarkeeda, hareer marka waddada hoggaamiyanimadana waxa ay horseeddaa dib-u-dhaca ummad ama fashilkeeda.

Islaamka waxa uu wax noogu sheegay tusaalayaal cajiib ah iyo sheekooyin aan ka qaadan karno casharro badan oo hoggaamiyanimada ah, kuwaas oo barasho iyo darsidba innooga baahan.

 Qormadan iyo kuwa xigi doonaba waxa aan si kooban ugu soo qaadan doonnaa Hoggaamiyaha wanaagsan iyo astaamihiisa qaar kamid ah, iyo hoggaanka aan u baahannahay nooca uu yahay?. Waxa aan intaasba jawaabahooda sees iyo saldhig uga dhigi doonaa, Qur’aanka kariimka ah iyo sunnada Suubanaha (SCW) iyo sidoo kale buugaagta laga qoray cilmiga hoggaaminta. 

Qormadan koowaad waxaan ku qaadan doonnaa Daaluut, oo ahaa hoggaamiya uu illaahay u dooray ree banii Israa’iil markii ay waydiisteen nebigoodi in loo dooro Boqor ay ka hoos dagaallamaan, hoggaamiyana u noqdo. Reer banii Israa’iil waxa ay war kasoo celiyeen doorista Illaahay, waxayna ku mucaaradeen Daaluut inuusan lahayn tilmaamahihii hoggaamiyanimada xaggooda, oo ahayd in uusan kasoo jeedin qooyska boqornimada lahaa iyo madaxnimada, uusanne haysan dhaqaale ku filan. Nebigoodi ayaa ku qanciyay in uu Illaahay ninkan u dooray uuna yahay nin u qalmo xilkan, kana soo bixi karo shaqadan. 

Waxa uuna ku tilmaamay Illaahay labo tilmaamood oo dul istaaggooda aan ku soo afmeeri doonna qormadan: 

قال تعالي: (( قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ)) [2 \ 247]

Tilmaamta koowaad ee lagu amaanay Daaluut waxa ay ahayd in la siiyay ballaarnaan xagga aqoonta iyo ogaalka ah, ma aysan haynin araddnaan xagga garashada ah, iyo agoontinimo ogaalka ah, waxa uu hodan ku ahaa aqoon, kuna hubaysnaa aragti dheer iyo garasha xeel-dheer. 

Halkaas waxaan ka qaadanaynnaa muhiimadda aqoontu u leedahay qofka wax hoggaaminayo, aqoon la xiriirto hoggaaminta iyo waxa uu dadka ku hoggaaminayo. Sidaas darteed ayaa Hoggaamintu waxaa lagu sheegaa in ay ka koobantahay seddax: Cilmi, Xirfad iyo Dhaqan. Haddaba mid kamid seddaxda dhardhaar ee ay hoggaamiyanimadu ku taagantahay waa Aqoonta. Sidaas ayuuna Illaahay ugu doortay Daaluut in uu hoggaamiyo ree banii Israa’iil.

Tilmaamta labaad ee Daaluut lagu ammaanay ayaa ahayd in la siiyay “Awood jireed”, taas oo u sahlayso shaqadiisa. In uusan ahayn mid aysan xubnihiisu dhammaystirnayn, ama da’ ka daba timid oo aan isku filnayn, ama xanuunsan oo daryeel u baahan, ee uu wax qabsan karo fushan karo oo dagaallami karo markii loo baahdo.

Xigashooyin: 

¹. Qur’aanka kariimka

². Leader shift – John C Maxwell 

³. Tafsiiru Ibnu-katiir 

⁴. Tafsiir Al-Qurtubi 

⁵. Tafsiir al-Baqawi

W/Q: AbdiAziz Mubarak

Dhaawac ayaan lahaa!

Anigoo dhigta dugsiga Hoose, ayaa waxaa igu dhacay dhaawac iga soo gaaray dhudhunka lugta, inkastoo la i dabiibay haddane waxuu ahaa dhaawac afar bilood igu qaatay inaan ka biskoodo.
Marka aan ciyaaraynno xilliga Bareega iskuulka kubadda cagta, si cayaarta la iiga fariisiyo, halka meel ee ugu fudud ee la iga weerari karo waxay noqotay lugtayda dhaawaca ah.

Markaasaa midkood si kama' ah lugta igaga dhuftaa barta dhaawaca ah, si aan u fariisto, una sii cayaari waayo.
Waxaan ogaaday in lugtaydaas ahayad dhibicda tabar darradayda, ee ugu fudud inaan la iga weeraro, aana ka soo kici karin.

Waan waynaaday, waxaana ogaaday in Noloshu tahay garoon wayn, ciyaaryahannada oo dhan waxa ay leeyihiin boogo ay tahay in ay ilaaliyaan.
Si ciyaaryahan looga fariisiyo ciyaaratana waxaa lala eegta halka uu ka dhaawacan yahay, halka uu ka liiddan yahay, ama halka uu jilicsan yahay.

Cid diidi karto ma jirto in qof walba uu leeyahay boog uu ilaashanayo, haddii dhankeeda laga soo marana ay suuragal tahay in uu ka tanaasulo waxbadan , oo uu ku dhegnaan lahaa. 
Markaan carruurta ahayn, waxaa ku filnayd wax aan diiddannahay in aan ogolaanno, in lana dhaho aabe ama Hooyo ayaan kuu sheegayaa. Waxaana xasuustaa wiil aan saaxiibo ahayn, oo marka uu caruurta u diido in uu kubadda usoo bixiyo si ay u wada cayaaraan, lagu bajin jiray "Aabahaa ayaan kugu diraynaa".

Waan waynaaday, Noloshuna waxa ay i bartay, in geesigu yahay kan xargaha nolosha aysan loodin karin, balse marka uu yimaado xukunka illaahay iyo xeerarkiisa hakado, istaaga oo is xakeemayo.

Geesiga waa midka aanan lagu bajin manfac aduunyo in la dhaafinayo, se ay suuragal tahay in uu wax walbo uga istaago marki loo sheego hadalka Illaahay, ama la xasuuso qawlka suubanaha (NNKH).

Halkaad doonta ka jilicsanoow, ciddii aad doontana dartood waxaad doonta uga jòog, balse iska ilaali in meel uu illaahay dhigaya dhibic joogsi ah, aad gelisid hakad ama sii socosho!.

Soonqaad wanaagsan.

Abdiaziz Mubarak@2022

DHIIRRIGELINTA.. XAQIIQO MISE KHAYAALI!

 Hooyada marka uu cannuggeeda kufa, ku oranyso "waad boodday, ee ka kac", waa ay dhiirrigelisay!. Laakiin uma naqaanno "Dhiirrigeliso", oo Waxa aan ku soo koobnay dhiirrigelinti iyo dhiirrigeliyaashaba dad gaar ah, oo noo qayliyo, gacmahana kor noogu taago, neefsadana na dhaho!. 

Dhiirrigelinta oo ah eray qurxoon, inbadanne shidaal u noqotay guulo badan oo la gaaray, ayaa marba marka ka danbeeyso la halleeya isticmaalkeeda.

Waxaa jiro laba aragtiyood oo dhiirrigelinta si kala duwan u aragto, koox ayaa aamminsan in dhiirrigelin la'aanteed la guulaysan karin, adiga oonan helin tababare nonoleed oo kaaga sheekeeya guusha iyo Guulaystayaashana aadanba guul cag saarayn, saa darteed ayay xiddigo u arkaan dadka guusha ka hadlo, oo laga yaabo qaarkood inaysanba gaarin guul la taaban karo!.

Kooxda labaad oo ku dooddo: In guushu tahay wax qofka rabitaankiisa ka imaado, la'aanta tababare nololeed iyo dhiirrigeliye nafeed na aad guulaysan kartid. Saa darteed ayay u arkaan in Dhiirrigeliyaashu yihiin ka ganacsadayaal hadal, iyo been afuufayaal Khuraafaad la fadhiyo!.

Haddabo waxaan doonayaa in qormadan aan ku soo koobo dhawr qodob oo igala jiro mawduucan iyo sida aan u arko. Qofkii aragti ka duwan qabane waa uu nala wadaagi karaa , oo waan soo dhawaynayaa, dhammaan waxa hoos ku xusanne waa wax aqbali karo naqdin, ku celin, sixid iyo hagaajin.

1. Dhiirrigelinta waxa ay leedahay saamayn wayn oo ay ku reebto qofka, marar badanne waxaan u baahannahay cid na dhahdo waad awooddaa, waa se marki laga run sheegayo, suuragalna tahay samaynta shayga waad awooddaa lagu leeyahay, laakiin qofka ku oranaya waad buubi kartaa , kuma dhiirrigelinayo ee wuu ku waalayaa!.

2. Qasab ma ahan in aad yeelto tababare nololeed, oo nolsha iyada ayaa ku tababarayso, lagama maarmaanne ma ahan in aad hesho dhiirrigeliye nafeed, oo adiga ayaa isugu filan, se sidaas oo kale xaaraan ma ahan samaynta sidaas oo haddii aad yeelatidne wax maadan hallayn, laakiin waxa muhiimka ah ayaa ah, xogta lagu siinayo iyo waxa lagu sheegayo in ay yihiin wax maan gal ah, suuragalna ay tahay xaqiijinteeda .

3. Dhiirrigelinta da' yarta, ama dhallinyarada waa arrin muhiim ah, oo waxa ay u baahan yihiin garab qabsho, la talin iyo ka war qabid.
Qormadan waxa igu qasbay samaynteeda ayaa ahayd in wiil dhallinyaro ah uu ii yimid, i weeydiisatayne inaan caawiyo, marki aan weeydiiyay nooca caawineed ee uu u baahan yahay, waxa uu ii sheegay in uu rafaadsanyahay, reerkoodu uusan magaalada degganayn, arday fasalka 2-aad ee dugsiga sare na uu yahay. Casharrada iyo shaqada guriga uu joogana uu isku wadi la' yahay, maaraynta waqtigiisa in ay dhib ka haysato, cadaadis nololeed oo badanne uu wajahayo.
Waxaan siiyay wixii aan talo siin karay, waxaane ku dejiyay in waqtigu is bedalli doona, rajada illaahayna laga quusan, se dedaal badan looga baahan yahay, marka ay maalmuhu murxiyaanne in ay dib u dhayi doonaan dhammaan dhaawacayadiisa.

Wiilkaas iyo qaar badan oo kale oon arkay iina imaaday, waxay u baahan yihiin la talin, garab qabasho iyo in lagu dhiirrigeliya sii wadista yahansiga nolosha iyo geeddiga waxbarasho.

Wiilkaas kulama talin akhrinta buugga Dale Carienge iyo Nick Vujic , iyo dhagaysiga cajaladaha dhiirrigeliyasheenna, laakiin waxaan u sheegay in uu meel saarto wardi Qur'aan oo maalinle ah, kuna dedaallo cibaadada, noloshiisuna ay hagaagi doonta. Laakiin uu ka daro dedaal badan iyo ku qancista in guushu saxan dahab ah laguugu keenayn, ee ay u baahan tahaya dhafoor ka dhidid badan iyo harjad joogta ah!.

4. Ma ahan qof walbo oo ka hadlaya Guul in uu yahay "Ka ganacsade hadal" Oo waxaa jiro dad garasho xeer dheel dheer u leh Fanka samaynta guusha oona ka hadlo, sidaas oo kalena sameeyay guulo waaweyn, saa darteed dadkaas ayaa mudan dhagaygsi iyo ka faa'iideeysi.

5. Wax aad garanaysid, aadna awooddid in cid aad ku dhaanto la wadaagto, ha ka gaabin, waloow kalmad ba ha ahaatee, Laakiin iska ilaali in hadliddu ay kuu noqoto xirfad aad ku ganacsato, kuna shaqaysto, umaddana aad ku marin habaabiso hadal!.

6. In badan oo kamid ah muuqaallada ugu daawashada badan ee ka hadlo guusha, iyo dhiirrigeliyaasha na yiraahdo duulo, dhagaystayaashana faro in ay neefsadaan sidii iyada oo qofku neefta ku dhegatay, waa daroogayn iyo iska indha tiridda waaqaca, waxayna u baahan yihiin hadalladaas dhaqan gelin iyo ku larista fal la taaban karo. Laakiin ka qaylinta gadaasha cod baahiyaalka, iyo qabashada kulamo boqollaal qof ka qayb galaan, iyo ka cabsashada waajihidda nolosha dhabta ah, ma samaynayso guul, Laakiin waxa ay meel ku hubsanaysaa lacagaha tigiddida soo gelitaanka laga soo xareeyo, iyo caannimada aanan laga yool lahayn!.

...
Nebedgalyo..
Aragtidaada hoos noogu reeb fadlan..

W/Q: Abdiaziz Mubarak.